Substancje zapachowe roślin i ich wykorzystanie w walce ze szkodnikami

Substancje zapachowe roślin i ich wykorzystanie w walce ze szkodnikami

 

Stanisław Ignatowicz 
Katedra Entomologii Stosowanej SGGW 
ul . Nowoursynowska 159, 02-787 Warszawa 
ignatowiczst@yahoo. com

Rośliny w okresie wegetacji są narażone na atak roślinożernych owadów, roztoczy i nicieni. Aby przeżyć, musiały wykształcić najróżniejsze fizyczne, mechaniczne, a zwłaszcza chemiczne mechanizmy obronne. Rośliny bronią się wytwarzając substancje chemiczne, które wpływają na owady i roztocze jako (a) repelenty, czyli związki odstraszające, odpychające owady, (b) związki hamujące rozwój roślinożerców, (c) związki sterylizujące szkodniki, (d) antyfidanty - związki hamujące lub zatrzymujące ich żerowanie, oraz (e) związki o toksycznym oddziaływaniu na owady.

Liczne rośliny, w tym zielarskie, zawierają wonne substancje zwane repelentami , które odstraszają owady i roztocze. Do takich roślin należy bylica piołun, hyzop lekarski, bagno zwyczajne, macierzanka, czosnek, kolendra, petunia, wrotycz, nasturcja, aksamitka, pomidor, liście orzecha włoskiego, rozmaryn lekarski, szałwia i tymianek. Uzyskane z nich olejki eteryczne lub wodne wyciągi ograniczają porażenie, a nawet hamują rozwój i składanie jaj przez szkodliwe owady. Rośliny opryskane takimi wyciągami stają się dla owada nie atrakcyjne. O odstraszającym działaniu roślin na owady wiedziano już od dawna. Już w średniowieczu posypywano wysuszonymi i rozdrobnionymi ziołami podłogi w pomieszczeniach mieszkalnych dla przepędzenia pcheł, ciem i moli, a także innych owadów. Od dawna stosujemy wysuszone pędy bagna zwyczajnego do odstraszania mola ubraniowego. Nie tylko my znamy odstraszające właściwości roślin zielnych. Kawki wyściełają swoje gniazda liśćmi pomidora, które chronią pisklęta i dorosłe ptaki przed pasożytniczymi owadami i kleszczami. Zapachu pomidorów nie lubią też komary i muchy, dlatego zaleca się trzymanie krzaków pomidora na balkonach, aby zapobiec wizytom tych złośliwych owadów w naszych mieszkaniach.

Gałązki olchy odstraszają turkucia podjadka, gdy są rozłożone pomiędzy roślinami uprawnymi. Gałązki bagna zwyczajnego, a także pędy macierzanki, wrotycza i krwawnika wypędzają mole ubraniowe z szaf i pchły z pomieszczeń mieszkalnych. Olejki eteryczne zawarte we wrotyczu, mięcie, szałwii, bazylii, tymianku odstraszają, a nawet zabijają larwy niektórych motyli i chrząszczy. Liście miłorzębu używa się do ochrony książek przed gryzkami i rybikiem cukrowym. Gorzki intensywny zapach piołunu skutecznie odstrasza wiele szkodników, dzięki czemu nie jest atakowany przez roślinożerców, a wysuszony i zatknięty w szafach ubraniowych zapobiega szkodom wyrządzonym przez mole i inne owady. Mrówki faraona nie lubią zapachu pietruszki i pieprzu ziołowego rozmieszczonych na ich ścieżkach. Odstraszająco na nie działa też olejek miętowy i lawendowy. Wonny proszek z wysuszonych pędów mięty pieprzowej i innych mięt dodany do ziarna pszenicy odstrasza wołka zbożowego i ryżowego.

Substancje czynne produkowane przez rośliny i oddziaływujące szkodliwie na szkodniki mogą być wykorzystywane w różnych metodach ich zwalczania. W referacie przedstawione zostaną praktyczne możliwości zastosowania wonnych substancji pochodzenia roślinnego w walce ze szkodnikami.

Powrót

 

Strona należy do DDD Green Clean. Copyright (c) 2008. Wszelkie prawa zastrzeżone.